Ekşi tadıyla sofralarda sıkça yer bulan sumak, Rhus coriaria adlı bitkinin meyvelerinden elde edilir. Çalı ya da küçük ağaç formunda gelişen bitki, küçük çiçekler açar. Bu çiçekler zamanla kırmızı meyvelere dönüşür. Meyveler kurutulup öğütülerek sumak baharatı elde edilir. Kendine özgü ekşi tadını doğal organik asitlerinden alır. Türkiye’de çeşitli bölgelerde yetişen sumak; salatalarda, soğanla birlikte ve farklı et yemeklerinde yaygın olarak kullanılır.

Keskin kokusu ve yoğun aromasıyla bilinen karanfil, Syzygium aromaticum adlı ağacın henüz açmamış çiçek tomurcuklarından elde edilir. Karanfil bitkisi, küçük tomurcuklar verir ve bu tomurcuklar açmadan toplanıp kurutulur. Kurutulan bu çiçek tomurcukları, tane ya da öğütülmüş olarak baharat olur. Rengi kırmızımsı kahveden koyuya uzanır, kokusu ise oldukça belirgindir. Tatlılarda, şerbetlerde ve bazı yemeklerde kullanılır; az miktarda bile bulunduğu tarife kendine özgü, yoğun bir aroma kazandırır.

Kişniş, Coriandrum sativum adlı bitkinin küçük beyaz veya pembemsi çiçeklerinden sonra oluşan yuvarlak meyveleriyle tanınır. İnce yapılı bir bitki olarak yaz aylarında beyaz ve pembe tonlarında küçük çiçekler açar. Bu çiçekler dal uçlarında şemsiye görünümü oluşturur. Zamanla yuvarlak meyvelere dönüşür ve kurutulan bu meyveler kişniş baharatını verir. Olgunlaştıkça keskin kokusu yerini daha yumuşak bir aromaya bırakır. Mutfakta baharat olarak kullanılmasının yanı sıra gıda, parfüm ve farklı alanlarda da kendine yer bulur.

Dünyanın en değerli baharatlarından biri olan safran, Crocus sativus çiçeğinin kırmızı stigmalarından (iplikler) elde edilir. Her çiçekte üç stigma bulunur; bu nedenle hem çok kıymetlidir hem de elde edilmesi yoğun emek gerektirir. Bu ince kırmızı stigmalar elle toplanıp kurutularak baharat hâline getirilir. Ilıman ve yarı kurak iklimi seven safran, Türkiye’de başta Safranbolu olmak üzere İç Anadolu ve çevresindeki bazı bölgelerde yetişir.

Çörek otu, Nigella sativa adlı bitkinin tohumlarından elde edilen aromatik bir baharattır. Bitki, mavimsi-beyaz tonlarda çiçekler açar. Çiçeklerin ardından kapsül benzeri meyveler oluşur ve bu yapıların içindeki koyu renkli tohumlar olgunlaştığında toplanır. Siyah veya koyu kahverengi tohumlar, çörek otu olarak kullanılır. Ekmek ve unlu mamullerin yanı sıra peynir ve çeşitli yemeklerde de yer alır. Türkiye’de özellikle Balıkesir, Denizli ve Ege’nin dağlık bölgelerinde yetişir.

Karabiber, Piper nigrum adlı bitkinin olgunlaşmamış meyvelerinden elde edilir. Bu küçük yuvarlak meyveler toplanıp kurutulduğunda siyah ve buruşuk bir hâl alır; öğütülerek baharat olarak kullanılır. Hindistan ve Çin’de yaygın olarak yetişir. Kendine özgü keskin tadı ve aromasıyla özellikle etli yemeklerde, köftelerde ve dolmalarda kullanılır. Geleneksel olarak bazı bölgelerde soğuk algınlığına karşı sıcak içeceklere de eklenir.

Baharatların çiçekten tohuma uzanan yolculuğuna tanık oldunuz. Sofralarımızdan aşina olduğumuz baharatların çiçek hâlleri ise doğanın en güzel sürprizlerinden biri.